Katedra Św. Jakuba

Katedra Św. Jakuba

Kościół św. Jakuba Apostoła w Szczecinie ufundowany został przez bogatego mieszczanina Beringera z Bambergu i wzniesiony poza obwarowaniami miasta, na wzgórzu, na wzór znajdującego się w Bambergu klasztornego kościoła Benedyktynów pw. św. Michała Archanioła.

Kościół św. Jakuba Apostoła w Szczecinie ufundowany został przez bogatego mieszczanina Beringera z Bambergu i wzniesiony poza obwarowaniami miasta, na wzgórzu, na wzór znajdującego się w Bambergu klasztornego kościoła Benedyktynów pw. św. Michała Archanioła. Wiadomo o tym z dokumentu, z r. 1187, który dotyczył dokonanej przez bpa Zygfryda konsekracji kościoła św. Jakuba Apostoła w Szczecinie, oraz przywilejów nadanych z tej okazji klasztorowi w Bambergu przez tegoż bpa i wdowę po Bogusławie I Anastazję, córkę Mieszka III. Benedyktyni z Bambergu duszpasterzowali przy kościele św. Jakuba Apostoła od początku do 1525 roku, czyli do przejęcia go przez protestantów. Siadów pierwotnego kościoła z XII w. nie odnaleziono.
W drugiej fazie rozbudowy kościoła, na przełomie XIII i XIV w., wzniesiono dwuwieżowy masyw zachodni. Prace obejmowały ponadto przystosowanie obiektu do pokrycia go sklepieniami oraz rozpoczęto budowę bazylikowego chóru czyli prezbiterium. Prace przerwane ok. roku 1320 podjęto znowu w 1375 r., zmieniając koncepcję chóru bazylikowego na halowy, z wciągniętymi do wnętrza skarpami. Między skarpami, wokół ambitu, powstał wieniec kaplic o wysokości równej halowemu ambitowi. W latach 1380–1387 w "Libers s. Jacobi" mówi się o poświęceniu tych kaplic, a w dokumencie z 1407 r. wzmiankowany jest nowy chór.
Po 1380 r. do nawy południowej dostawiono rząd kaplic, stosując w miejsce płaskich lizen wystrój dekoracyjny, charakterystyczny dla warsztatu mistrza Henryka Brunsberga ze Szczecina, co zachowało się do dzisiaj mimo wojen i zniszczeń od południowej strony kościoła.
Ważny dla naszej historii kościoła jest rok 1456, kiedy to pod naporem huraganu runęła wieża południowa, co pociągnęło za sobą zniszczenie sklepień w przęsłach zachodnich. Prace przy odbudowie wieży, prowadzone przez mistrza Jana Benecke, zakończone zostały w 1503 r. Była to generalna przebudowa masywu zachodniego. Zarzucono tradycyjny układ 2-wieżowy, wprowadzając rozwiązanie 1-wieżowe.
Przy odbudowie korpusu nawowego zmieniono układ przestrzenny na halowy, nawiązując do już istniejącego chóru halowego. Była to największa w dziejach tego kościoła przebudowa.
W 1534 r. sejmik w Trzebiatowie wprowadził jako obowiązującą w księstwie religię luterańską. W wyniku tych zmian patronat nad kościołem św. Jakuba objął książę Barnim IX, syn Bogusława X i Anny Jagiellonki. Usunięto z duszpasterstwa benedyktynów, zabijając dwóch z nich razem z kościelnym. W 1677 r., w czasie wojny szwedzko-pruskiej, kościół wraz z wyposażeniem podczas bombardowania został poważnie uszkodzony i zniszczony przez pożar, zniszczenia te doprowadziły do likwidacji wszystkiego co było pokatolickie, między innymi 52 ołtarzy średniowiecznych. W trakcie odbudowy rozpoczętej w 1677 r. świątynia otrzymała barokowe sklepienia, a w latach 1690 – 1744 nowy, protestancki barokowy wystrój wnętrza: bogato rzeźbioną ambonę, prospekt organowy, 2-kondygnacyjny ołtarz z nadstawą sięgającą sklepienia (23 metry wysokości), stalle, świeczniki doskonałej roboty oraz bogaty wystrój kaplic.
W XIX w. wykonano wiele prac remontowych wymieniając gotyckie portale na neogotyckie. Wieża otrzymała nowy hełm, po zawaleniu się wiosną 1894 roku, i wznosiła się na wysokość 119 metrów. Ostatnia wojna przyniosła olbrzymie straty. Dywanowe naloty angielskie spaliły dzielnice mieszkalne Szczecina, wśród nich 8 kościołów razem z kościołem św. Jakuba Apostoła. Zniszczeniu uległ hełm wieży i więźba dachowa. 75% sklepień, północna część korpusu nawowego i całe protestanckie wyposażenie wnętrza zostało wypalone. Odbudowę ruiny kościoła jako katedry rozpoczęto dopiero od chwili wskrzeszania diecezji szczecińsko-kamieńskiej przez Papieża Pawła VI bullą z dnia 28.06.1972 r. Odbudowano najpierw część chórową kościoła na ingres pierwszego ordynariusza biskupstwa Szczecińsko-Kamieńskiego, bpa Jerzego Stroby. Poświęcenia dokonał ks. Kardynał Stefan Wyszyński 8 pażdziernika 1972 roku.
Odbudowę kościoła prowadzono wg projektu inż. arch. Stanisława Latoura. Pracami budowlanymi kierował ówczesny proboszcz ks. Julian Janas, inspirowany przez ks. bpa Jerzego Strobę, który odbudowę katedry uznawał za pierwszoplanową.
Korpus nawowy poświęcony został 8.09.1974 r. w czasie uroczystej sesji Konferencji Plenarnej Episkopatu Polski, która odbyła się w Szczecinie z okazji 860-lecia chrztu Pomorza Zachodniego. Konsekracja katedry odbyła się 31.05.1982 r., a dokonał jej ks. bp Kazimierz Majdański. W dniu 23.05.1983 r. Papież Jan Paweł II obdarzył katedrę św. Jakuba Apostoła zaszczytnym i pierwszym w diecezji tytułem bazyliki. 11.06.1987 r. bazylikę nawiedził Ojciec Święty Jan Paweł II podczas III pielgrzymki do Polski. Przed katedrą stoi pamiątkowy krzyż z Jasnych Błoni w Szczecinie, gdzie była papieska celebra. Nad właściwym wyposażeniem wnętrza bazyliki czuwa od 1980 r. ks. inf. Roman Kostynowicz, kustosz katedry i jej proboszcz w latach 1980-1988.

Galeria