Zamek Książąt Pomorskich

Zamek Książąt Pomorskich

W XII w. na Wzgórzu Zamkowym (Trzygława) książę pomorski Warcisław I wzniósł pallatium. W 1345 r. książę Barnim III na miejscu drewnianego dworu Warcisława rozpoczął budowę Kamiennego Domu. Nie obeszło się bez komplikacji, gdyż szczecińscy mieszczanie zbrojnie wtargnęli na plac budowy, rozpędzili murarzy i zniszczyli powstającą budowlę. Pod naciskiem sądu rozjemczego doszło do ugody i budowa Kamiennego Domu została zakończona przy wydatnym udziale ukaranych w ten sposób krewkich mieszczan.

Kolejna ważna data w historii szczecińskiej rezydencji to 1474 r., kiedy władcą Pomorza Zachodniego został jedyny wówczas przedstawiciel dynastii Gryfitów - książę Bogusław X. Ustanowił on Szczecin stolicą państwa i siedzibą urzędów władzy centralnej. Decyzja ta pociągnęła za sobą konieczność rozbudowy książęcej siedziby, powstało wtedy dzisiejsze południowe skrzydło Zamku, tzw. Duży Dom. Ważnym okresem w historii zamku były czasy panowania księcia Jana Fryderyka (1573-1582), który dokonał renesansowej przebudowy rezydencji. Rozebrano wzniesiony przez Barnima III Kamienny Dom, a istniejące budynki rozbudowano, w wyniku czego powstała okazała budowla składająca się z czterech skrzydeł okalających duży dziedziniec.

Piąte, ostatnie skrzydło zamku zwane muzealnym lub menniczym to dzieło księcia Filipa II (1606-1618), dokończone przez Franciszka I (1618-1620). Filip II, wielki miłośnik sztuki, zamierzał w nim wyeksponować gromadzone przez siebie obrazy, ryciny, rzeźby i woluminy. Na piętrze nad zbrojownią i wozownią znajdowała się biblioteka, a piętro wyżej "gabinet sztuki".

Po śmierci ostatniego z Gryfitów - Bogusława XIV (1637) - Pomorze, a tym samym szczeciński Zamek Książąt Pomorskich przeszedł w ręce Szwedów. Z rezydencji tętniącej życiem stał się prowincjonalną siedzibą władców Szwecji. W 1721 r. król pruski Fryderyk Wilhelm I wykupił Szczecin. Na zamku dokonano licznych zmian, niszcząc w ich trakcie piękne dekoracje. W XIX w. podczas kolejnych przebudów zdewastowano renesansowy wystrój zamku, przekształcono jego bryłę tworząc budowlę przypominającą raczej koszary niż królewską rezydencję. Nowym porządkom nie oparła się nawet książęca krypta - na początku XIX w. na polecenie Fryderyka III w poszukiwaniu kosztowności zdewastowano książęce sarkofagi.

Dywanowe naloty na Szczecin w sierpniu 1944 r. uczyniły z zamku ruinę. Runęła większość ścian, spłonęło znajdujące się tu jeszcze wyposażenie. W powojennym polskim Szczecinie odbudowa siedziby Gryfitów, władców mających słowiańskie korzenie i przypuszczalnie spokrewnionych z dynastią Piastów, stała się sprawą wagi państwowej. Już w 1946 r. przystąpiono do prac zabezpieczających, przeprowadzono badania archeologiczne. Udało się zrekonstruować 5 spośród 14 wydobytych zabytkowych sarkofagów książąt pomorskich. Odbudowę rozpoczęto w 1958 r., a ostatecznie zakończono w 1985 r. Współczesnemu zamkowi nadano formę z okresu jego świetności, czyli czasów renesansowej rezydencji Jana Fryderyka i Filipa II.

Dziś zabytkowy zamek jest siedzibą wielu instytucji kulturalnych i dużą atrakcją turystyczną regionu. Między innymi mieści się tu warte obejrzenia:

  • Muzeum Zamku Książąt Pomorskich,
  • Opera na Zamku, Biuro Wystaw Artystycznych,
  • Centrum Informacji Kulturalneji Turystycznej "Zamek"
  • oraz Pracownia Archeologiczna.

W zabytkowych  wnętrzach i na dziedzińcach odbywają się liczne imprezy kulturalne, np. Wiosenne Koncerty Gitarowe czy Międzynarodowy Festiwal Chóralny. Zamek znów tętni życiem, jak za dawnych dobrych czasów Bogusława X, Jana Fryderyka czy Filipa II.